Dolar hegemonyasının çöküşü adil uluslararası düzenin yolunu açıyor

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Bretton Woods sistemiyle temeli atılan ABD’nin dünyaya dayattığı dolar boyunduruğu düzeni adım adım çöküyor. Bu çöküş, nesnel bir durum. Söz konusu düzenin sahipleri de bu sistemin dünya ölçeğinde yıkıcı etkilerini tecrübe eden gelişmekte olan ülkeler de dolar hegemonyasının çökmekte olduğunu açık bir şekilde saptıyor. Peki uluslararası alanda dolarsızlaşma sürecinin nasıl etkileri olmaktadır, emperyalist merkezlerde ve gelişen dünya ülkelerinde bu gelişme karşısında izlenen politikalar hangi sonuçlara yol açacaktır? Elinizdeki sayımızda bu konuya odaklanıyoruz.

Çok kutupluluğun gelişmesiyle dolarsızlaşma süreci arasında paralel bir ilişki olduğu görülmektedir. Dolar hegemonyasının yıkılmasının hem nedeni hem de sonucu olarak dünya çok kutuplulaşmaktadır. ABD önderliğindeki Atlantik cephesinin baş hedefine koyduğu Rusya ve Çin’in inşa ettiği alternatif finansal işbirliği çabaları giderek somutlaşmaktadır. Daha önemlisi, bu çabaların giderek bir gelişen dünya inisiyatifi haline gelmekte oluşudur.

Dolar hegemonyasının çöküş süreci, yaklaşık 80 yıldır emperyalizmin finansal sistem aracılığıyla zapturapt altına aldığı dünyanın nefes almasını sağlamaktadır. Gelişmekte olan ülkeler arasında milli paralarla ticaret, merkez bankaları arasında ortak politikaların geliştirilmesi, ABD’nin finansal hegemonyasının en önemli araçlarından biri olan SWIFT’e alternatif ödeme sistemlerinin geliştirilmesi ve BRICS+6 bünyesinde bu doğrultuda yürütülen çalışmalar, dolar imparatorluğunun çözülmesi sürecini hızlandırmaktadır. Yine, dolar hegemonyasının aracısı görevi yerine getiren IMF ve Dünya Bankası’nın yerine Asya Altyapı Yatırım ve Kalkınma Bankası ve Yeni Kalkınma Bankası gelişen dünya için alternatif finansman kaynağı haline gelmektedir. Bunun yanı sıra, karşılıklı yararı esas alan fonlarla desteklenen Kuşak ve Yol Girişimi, çok taraflı uluslararası işbirliğinde çığır açan bir modeli temsil etmektedir. Böylece bir uluslararası haraç mekanizması işlevi gören Atlantik merkezli finansal sistemin yerine, gelişmekte olan devletlerin ihtiyaçlarına uygun olan bir finansal işbirliği mekanizması şekillenmektedir. Sonuç olarak, dolar hegemonyasının bitişi, daha adil bir uluslararası sistemin yolunu açmaktadır.

***

BRIQ Yönetim Kurulu Başkanı Adnan Akfırat ve Yayın Kurulu Koordinatörü Efe Can Gürcan, Eylül ayında Çin’de düzenlenen iki ayrı uluslararası Forum’un katılımcıları arasındaydı. 25-27 Eylül 2023’te Pingtan Adasında yapılan Dünya Politik Ekonomi Derneği’nin (WAPE) 16. Forumu’nda, Akfırat WAPE’nin Başkan Yardımcılığı’na, Gürcan da Konsey üyeliğine seçildi. Ayrıca Gürcan’a “2023 Politik Ekonomi Üstün Başarı Ödülü” verildi. “Çin’in Modernleşmesi ve Dünya Modernleşmesinin Görünümü” temasının ele alındığı Forum’da, Çin’in Batı’nın izlediği yoldan farklı yoldan giderek geliştirdiği modernleşme pratiği ile ulusal ve küresel ölçekte modernleşme için farklı yollar tartışıldı.

Akfırat ve Gürcan, 28-29 Eylül 2023’te Xian kentinde, BRIQ’in Yayın Ortağı Kuzeybatı Politeknik Üniversitesi’nde (NPU) “4. Uluslararası Uygarlık ve Kültürel Kalkınma Akademik Forumu”na katılarak birer sunum yaptı. NPU’nun 85. yıldönümü dolayısıyla düzenlenen önemli bir akademik etkinlik olan bu Forumda ABD, Birleşik Krallık, Rusya, Yunanistan, Kanada, Meksika, Türkiye ve daha birçok ülkeden uzmanlar, akademisyenler ve öğrencilerin aralarında olduğu yaklaşık 200 kişinin katıldığı aktif tartışmalar oldu.

Her iki etkinlikle ilgili ayrıntılı bilgiye, “Konferans Raporları” başlığı altında https://arastirma.istinye. edu.tr/merkezler/kuycam/yayinlar adresindeki BRIQ Online Working Papers serimizden ulaşabilirsiniz.