BRIQ Kuşak ve Yol Girişim Dergisi, “Yapay Zekâ, Üretici Güçler ve İnsanlığın Ortak Refahı” konusunda bir kapak dosyası hazırlığındadır.
İnsanlık, sanayi devrimlerinden dijital dönüşüme uzanan her büyük tarihsel değişimde, üretici güçlerin gelişimi ile toplumsal örgütlenme biçimleri arasındaki ilişkinin yeniden ele alındığı dönemlerden geçmiştir. Yapay zekâ da bugün bu ilişkinin önemli başlıklarından biridir. Bilginin işlenişini hızlandıran, karar süreçlerini etkileyen, bilimsel araştırmanın kapsamını genişleten ve üretim süreçlerini dönüştüren yapay zekâ; emek, mülkiyet, planlama, egemenlik ve toplumsal refah meseleleriyle birlikte tartışılmaktadır. Bu dönüşümün işgücü üzerindeki etkileri de çok yönlü biçimde incelenmelidir. Robotlaşmanın mavi yakalı emeği, üretken yapay zekâ ve otomasyonun ise beyaz yakalı bilişsel emeği nasıl etkilediği; işsizleşme, yeniden vasıflanma, işin niteliği, emek piyasasında kutuplaşma, pazarlık gücü ve üretkenlik artışının bölüşümü gibi başlıklarla birlikte değerlendirilebilir.
Yapay zekânın bugünkü gelişim seyri, aynı zamanda çeşitli toplumsal, ekonomik ve hukuki tartışmaları da beraberinde getirmektedir. İnsanlığın ortak bilgi birikimi, kamu destekli araştırmalar, üniversiteler, açık veri ekosistemleri ve toplumsal emek tarafından oluşturulan teknolojik kapasitenin hangi amaçlarla ve hangi kurumsal yapılar içinde kullanıldığı önemli bir sorudur. Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ alanındaki belirleyici konumu; veri mülkiyeti, altyapı denetimi, platform gücü, reklamcılık, tüketim yönlendirme ve dijital gözetim gibi başlıklarda eleştirel incelemeleri gerekli kılmaktadır. Bunun yanında yapay zekânın sağlık, eğitim, ulaştırma, enerji, afet yönetimi, tarımsal planlama, sanayi modernizasyonu ve bilimsel keşif gibi alanlarda kamu yararı açısından nasıl kullanılabileceği de araştırılması gereken temel konular arasındadır.
Öte yandan, başta Çin olmak üzere çeşitli ülkelerde yapay zekânın kamusal hizmetler, sanayi kapasitesi, bilimsel araştırma, üretim planlaması ve toplumsal ihtiyaçlar bağlamında kullanılması, karşılaştırmalı çalışmalar için önemli örnekler sunmaktadır. Yapay zekâ, uluslararası düzeyde eşitsiz gelişme dinamikleri açısından da incelenmesi gereken yeni sorular ortaya çıkarmaktadır. Veri, çip, hesaplama altyapısı, araştırmacı yetiştirme kapasitesi ve sanayi entegrasyonu gibi alanlardaki farklılıkların ülkelerin göreli konumları, uzmanlaşma biçimleri ve teknolojik bağımlılık ilişkileri üzerindeki etkisi bu dosyanın tartışma başlıkları arasındadır. Bu nedenle yapay zekâ, piyasa uygulamaları yanında kamu yararı, toplumsal gelişme ve ortak refah boyutlarıyla da ele alınabilir.
Yapay zekâ, bilim alanında da önemli bir dönüşüm potansiyeli taşımaktadır. Büyük veri analizi, modelleme, simülasyon, malzeme bilimi, biyoteknoloji, ilaç geliştirme, iklim araştırmaları ve temel bilimlerde yeni araştırma imkânları ortaya çıkarken; akademik üretimde yöntem, doğrulama, yazarlık, emek, özgünlük ve araştırma etiği gibi meseleler de tartışmaya açılmaktadır. Bu nedenle yapay zekânın hangi toplumsal amaçlarla, kimin denetiminde, hangi etik ve hukuki sınırlar içinde ve hangi gelişme perspektifiyle kullanılacağı önem taşımaktadır.
Bu çerçevede BRIQ; yapay zekânın üretici güçlerin gelişimi, işgücü, toplumsal refah, bilimsel üretim, kamusal planlama, uluslararası eşitsizlikler ve etik yönetişim üzerindeki etkilerini ele alan eleştirel, karşılaştırmalı, kuramsal ve ampirik çalışmaları beklemektedir. Teknoloji alanındaki tekelleşme, kamucu alternatifler, gelişmekte olan ülkelerin deneyimleri, işgücünün robotlaşma ve yapay zekâ karşısındaki dönüşümü, eşitsiz gelişme dinamikleri, bilimsel ilerleme ve toplumsal yarar arasındaki ilişki bu dosyanın öncelikli ilgi alanları arasındadır.
BRIQ, yukarıdaki genel çerçeve içinde aşağıda yer alan alanlarla ilgili (bunlarla sınırlı olmamak kaydıyla) makale başvurularına açıktır:
* Yapay zekânın ve robotlaşmanın üretici güçlerin gelişimi üzerindeki etkileri; emek süreci, verimlilik, sanayi politikaları ve teknolojik dönüşüm
* Yapay zekâ ve robotlaşmanın işgücü üzerindeki etkileri; mavi yakalı emeğin otomasyonu, beyaz yakalı bilişsel emeğin dönüşümü, işsizleşme riski, yeniden vasıflanma, emek piyasasında kutuplaşma ve üretkenlik artışının toplumsal bölüşümü
* Yapay zekâ ile bilimsel üretim arasındaki ilişki; araştırma süreçleri, keşif hızı, doğrulama mekanizmaları ve akademik emek
* Yapay zekânın sağlık, eğitim, tarım, ulaştırma, afet yönetimi, enerji ve yerel yönetimler gibi alanlarda kamusal yarar doğrultusunda kullanımı
* Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zekâ alanındaki konumu; veri mülkiyeti, altyapı denetimi, platform gücü ve dijital bağımlılık ilişkileri
* Yapay zekânın bireysel tüketim, reklamcılık ve gözetim alanlarındaki kullanımlarının toplumsal sonuçları
* Yapay zekânın kamucu, planlamacı veya toplum yararını önceleyen kullanımlarına ilişkin karşılaştırmalı ülke deneyimleri, politika, kurum ve uygulama örnekleri
* Yapay zekâ, ulusal kalkınma ve gelişmekte olan ülkelerde teknolojik egemenlik; veri egemenliği, hesaplama altyapısı ve açık kaynak stratejileri
* Yapay zekâ, uluslararası işbölümü ve eşitsiz gelişme; ülkelerin göreli teknolojik konumları, yeni uzmanlaşma biçimleri, hesaplama altyapısı, veri egemenliği, teknolojik bağımlılık ilişkileri ve küresel güç dengeleri
* Üretken yapay zekâ çağında akademik etik; yazarlık, intihal, şeffaflık, kaynak gösterme, doğruluk ve hakemlik süreçlerinin dönüşümü
* Yapay zekâda etik sınırlar; insan denetimi, açıklanabilirlik, hesap verebilirlik, ayrımcılık, mahremiyet ve kamusal güvenlik
* Yapay zekâ yönetişimi; ulusal düzenleme modelleri, uluslararası norm arayışları ve insanlığın ortak çıkarlarını merkeze alan hukuki çerçeveler
* Yapay zekâ ve eğitim; yalnızca beceri uyumu değil, yurttaşlık, eleştirel düşünce ve bilim kültürünün yeniden üretimi
* Yapay zekânın kültür, dil ve iletişim alanındaki etkileri; dilsel eşitsizlikler, kültürel egemenlik ve çokdillilik
* Açık bilim, açık veri ve toplumsal fayda odaklı teknoloji ekosistemleri bağlamında yapay zekâ
* Yapay zekânın askerileşmesi ile sivil/kamucu kullanım arasındaki gerilimler ve sınır tartışmaları
Yazım Kuralları
* Makale gönderimleri Türkçe ve İngilizce dillerinde kabul edilir.
* Makaleler özgün olmalı ve başka bir yerde değerlendirme sürecinde bulunmamalıdır.
* Uzunluk: 5.000–9.000 kelime.
* Atıf sistemi: APA 7
* Tüm çalışmalar çift kör hakemlik sürecine tabi tutulacaktır.
(Daha ayrıntılı bilgi için bkz. https://briqjournal.com/yazim-kurallari)
Son metin gönderimi: 1 Aralık 2026
Başvuru ve İletişim: briq@briqjournal.com